TBS helpt wel degelijk. Misschien maken delictplegers met een psychische stoornis meer kans op herhaling. Maar dan is het des te opmerkelijker dat daders met enkel een gevangenisstraf driemaal vaker terugvallen in delictgedrag dan daders die een TBS-behandeling hebben doorlopen. Rond de TBS-klinieken is bovendien een breder veld van forensische psychiatrie dat helpt om (herhalings)delicten te voorkomen. Met name zijn daar de forensische poliklinieken: ook ex-TBS-patiënten krijgen daar(na-)behandeling, waarbij ‘de vinger aan de pols wordt gehouden’, soms op last van Justitie, soms ‘vrijwillig’. Ook longstay-TBS voor patiënten bij wie de TBS bovennormaal lang duurt, draagt bij aan het voorkomen van delictherhaling; maar het is een misverstand dat longstay gelijk zou staan met levenslang; ook bij longstay-patiënten beziet de rechter op zijn tijd of de beëindiging van de TBS verantwoord is.

Zie ook de paragraaf Effectiviteit van TBS.

Antwoord: de TBS-maatregel is zeker gericht op de veiligheid van de maatschappij. Tijdens de TBS-tijd moet de beveiliging daarom op peil zijn. De TBS-maatregel is echter ook gericht op de veiligheid op lange termijn; het is niet voldoende om de TBS-gestelde tijdens zijn TBS-tijd binnen te houden en zo de veiligheid op korte termijn te garanderen. Er moet tevens behandeling plaatsvinden die gericht is op veiligheid voor de langere termijn: de delictrisico’s moeten voldoende afgenomen zijn, als het einde van de TBS in zicht komt; verlofmogelijkheden maken deel uit van die behandeling en een geleidelijke terugkeer in de samenleving. Daarom is niet 100% te garanderen dat er nooit incidenten of delicten zullen plaatsvinden tijdens een TBS-termijn. Feitelijk gebeuren er geen incidenten of delicten in 99,97…% van de verloven.

Nee, we weten niet wat er allemaal in zijn hoofd omgaat. Dat weten we ook niet bij niet-TBS’ers en het grootste deel van verkrachtingen, moord en doodslag wordt gepleegd door die niet-TBS’ers, “van wie niemand in zijn omgeving ooit had verwacht dat hij tot zo iets in staat zou zijn”. Maar het is bekend hoe angst, die individueel en collectief altijd aanwezig is, zich graag vasthecht aan een bepaalde personen of bepaalde groepen (zoals ex-TBS’ers): de ongrijpbare angst wordt dan wat minder ongrijpbaar; bovendien ontstaat zo de illusie dat we minder angstig hoeven te zijn, als we die personen of groepen uit onze omgeving verwijderen. Zoals zondebokken eertijds, beladen met de zonden van het volk, de woestijn ingejaagd werden. Het is eenvoudig te begrijpen dat de veiligheid in de samenleving ermee gediend is als ‘uitgestotenen’ juist wel nieuwe kansen krijgen en daarmee kansen op nieuw gedrag. Maar eenvoudig is dat niet, want omgaan met lastige mensen (die je ook aantreft onder ex-TBS’ers) is een lastige opgave. Want er zijn al zoveel.

Antwoord: dat laatste is juist in zijn algemeenheid. De laatste jaren echter was het geen zeldzaamheid als  Kamerleden vragen stelden naar aanleiding van losse incidenten, al dan niet daartoe aangezet door ophef in de media. Soms leek het erop alsof politieke partijen elkaar de loef af probeerden te steken in “de roep om meer veiligheid”; dit terwijl het aantal incidenten en ontvluchtingen juist in die jaren afnam. – Goed beschouwd is het niet adequaat om de minister telkens ter verantwoording te roepen bij incidentele fouten of onregelmatigheden; dat is anders bij meer structurele of omvangrijke misstanden. Dat ophef in de media soms een directe vertaling krijgt in Kamervragen wijst vaak eerder op de mediacratie die onze samenleving tegenwoordig lijkt te kenmerken. Gerichte parlementaire belangstelling voor de TBS kreeg in 2006 vorm in een parlementaire onderzoek: de conclusie was toen dat het tbs-systeem – anders dan de incidentpolitiek deed vermoeden – een wezenlijke bijdrage vormt aan de veiligheid van de Nederlandse samenleving.

De term ‘criminelen’ is voor TBS’ers misplaatst, omdat ‘criminelen’ juist vaak bijzonder goed weten wat ze doen; wat ze doen en laten is precies gericht op winst en macht en de manieren die ze daarvoor gebruiken zijn welbewust onwettig en misdadig. Iemand die TBS krijgt opgelegd van de rechter, had zichzelf  bij zijn delict juist niet goed in de hand, zoals die rechter in de onderzoeksrapporten heeft kunnen lezen. En om te voorkomen dat hij zich een volgende keer weer niet goed in de hand heeft, dáárvoor is nu die (TBS-)behandeling nodig en niet alleen straf. – Het is wellicht begrijpelijk dat op wandaden primair gereageerd wordt met de roep om straf (en wraak). Maar de rechtvaardigheid en de veiligheid vragen om een weloverwogen oordeel van de rechter. Bij zorgvuldige rechtspraak hoort zorgvuldige berichtgeving met een juiste woordkeuze. – Dat sommige journalisten en media bij voorkeur TBS’ers als criminelen bestempelen, past waarschijnlijk bij hun boodschap: de populaire oproep tot zo hoog mogelijke vergelding, ook bij die ‘criminele’ TBS’ers. Maar dat dit de beste manier is om de maatschappij veiliger te maken, is een misverstand.

Veel slachtoffers van misdrijven krijgen niet voldoende en niet de goede aandacht voor de situatie waarin zij zijn beland. Mensen die niet zelf slachtoffer van een misdrijf zijn geweest, zullen slechts ten dele kunnen aanvoelen hoe ingrijpend dat is: als je gevoel van veiligheid, of je goed voelen in je eigen lichaam, of je vertrouwen in mensen ernstig is aangetast – of een dierbare is je blijvend ontnomen; of is ‘iemand anders’ geworden sinds zij/hij slachtoffer geworden is van dat delict.  – In vergelijking daarmee lijken daders, zoals TBS-gestelden, een overmaat aan aandacht te krijgen. Het is redelijk te beseffen dat de aandacht die daders krijgen vaak niet de aandacht is die zij wensen, eerder de aandacht die zij verwensen. In de behandeling wordt de aandacht van de TBS-gestelde gericht op zijn delict en de slachtoffers: “Besef wat je hebt aangericht; zie het onder ogen”. En vervolgens: “Hoe had je gedacht herhaling te voorkomen?” – aandacht dus voor het voorkomen van nieuwe delicten. En dat heeft in het grootste deel van de gevallen het effect dat mensen géén slachtoffer worden, die het zonder die TBS-behandeling wel zouden worden. [Link naar werkgroep slachtoffers].