De strafrechtelijke maatregel terbeschikkingstelling (TBS) is allereerst een beveiligingsmaatregel, die door de rechter, al dan niet in combinatie met een gevangenisstraf, wordt opgelegd aan plegers van ernstige geweldsdelicten, bij wie tijdens het begaan van die delicten een ernstige geestelijke stoornis of verstandelijk gebrek bestond. In de tweede plaats is de tbs een behandelmaatregel. Door de ter beschikking gestelde intensief te behandelen in een forensisch psychiatrisch centrum wordt geprobeerd het recidivegevaar, dat samenhangt met die stoornis/dat gebrek, terug te dringen. Uiteindelijk is het doel van de behandeling dat de ter beschikking gestelde weer op een veilige manier kan terugkeren in de samenleving.  

TBS blijkt een effectieve maatregel. De klinieken slagen er in om veruit de meeste mensen weer te laten terugkeren in de samenleving, waarbij hun recidive gunstig afsteekt tegen de recidive na het uitzitten van alleen maar een gevangenisstraf. 

Er zijn mensen die helaas opnieuw de fout in gaan tijdens of na hun behandeling. En dan is het leed vaak zeer groot. Die risico’s moeten uiteraard tot een minimum worden beperkt. Er worden dan ook strenge toetsen voor verlof en terugkeer gehanteerd.

In de bijlage TBS voor Dummies legt Miriam van der Mark, advocaat-generaal en lid van de Kerngroep van Forum TBS, uit hoe de maatregel wordt opgelegd en verlengd. Ook komen de verschillende vormen en de duur aan de orde.

________________________________

Informatie over TBS is ook te vinden op de website van TBS Nederland, een initiatief van de forensisch psychiatrische centra en klinieken in Nederland:

Link: TBS Nederland

________________________________

Expertisecentrum Forensische Psychiatrie

Het EFP ondersteunt het veld van de forensische zorg bij het verhogen van de kwaliteit van zorg.

Link:  EFP

 

 

Jos van Emmerik & Onno Maathuis, TBS en het beeld daarvan bij de Nederlandse bevolking

Sancties, 2017, nr. 3, p. 178-187

Hoe is het imago van de tbs? Op welke informatie is dat gebaseerd? Dit zijn kernvragen voor Forum TBS, dat zich ten doel stelt bij te dragen aan een realistisch beeld van de tbs. Een juister beeld beïnvloedt immers het draagvlak voor de tbs.

Ter voorbereiding het 3e symposium van Forum TBS onder de titel 'TBS voor de media' vond in de zomer van 2015 een enquête plaats naar het beeld van de tbs bij de Nederlandse bevolking.

In het artikel analyseren de auteurs (leden van de kerngroep van Forum TBS) de resultaten van deze enquête en bespreken de betekenis van de uitkomsten.

Zie hier  voor het artikel of in de bijlagen.

________________________________

Jos Poelmann, Koester ondanks alles toch de tbs

De Gelderlander, 7 mei 2016, p. 8-9

Zonder tbs-maatregel is de samenleving aanmerkelijk slechter af. Dat betoogt oud-directeur Jos Poelmann van de Pompekliniek en bestuurslid van Forum TBS, naar aanleiding van de veroordeling van een tbs-er die recidiveerde. Klinieken trekken zich bij recidive het falen aan en zetten zwaar in op onderzoek naar factoren die mogelijk geleid hebben tot een misser. 

Zie hier voor het artikel of in de bijlagen.

__________________________________________

Jan Niemantsverdriet & Yvo van Kuijck, TBS en de media, een moeizame relatie?

Sancties, 2016, nr. 2, p. 90-95

In dit artikel geven twee bestuursleden een terugblik op het symposium dat Forum TBS onder de titel TBS voor de media! organiseerde op 29 oktober 2015 in Nijmegen. Aan het verslag van het symposium verbinden de auteurs een beschouwing. Het debat op het symposium maakte duidelijk dat betrokken overheden en forensische zorginstellingen via de media meer inzicht moeten geven aan het publiek en politici. Hier is veel winst te boeken. Aan het feit dat zowel professionals in de TBS-sector als journalisten buiten de dagelijkse hectiek op een open manier met elkaar van gedachten wisselden, ontlenen de auteurs hoop op een verdere verkenning van mogelijkheden om de ‘relatie’ te verbeteren. Een uitwisseling van ervaringen en opinies kan de aanzet zijn voor een verder gesprek tussen de TBS-sector en de media in een spanningsveld waarin beide een professionele en een maatschappelijke rol vervullen. Uiteindelijk gaat het steeds om beeldvorming, waarvan helaas moet worden vastgesteld dat die vooral door incidenten wordt gevoed.

In hetzelfde nummer van Sancties verscheen ook een reactie van het ministerie van Veiligheid en Justitie (Sancties, 2016, nr. 2, p. 96). Zie voor de artikelen de links of in de bijlagen.

:__________________________________________

Yvo van Kuijck, Jan Niemantsverdriet & Jos Poelmann,  Tbs, media en imago

 

In: P.A.M. Mevis, J.H.M. Tulen, B.C.M. Raes, E.A. Mulder, M.J.F. van der Wolf & S.R. Bakker (red.), Omzwervingen tussen psychiatrie en recht (Liber amicorum prof. dr. H.J.C. van Marle), Deventer: Wolters Kluwer 2015, p. 103-112.

In een bijdrage in de bundel ter gelegenheid van het afscheid van Hjalmar van Marle als hoogleraar forensische psychiatrie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, gaan de auteurs in op de manier waarop de tbs steeds in het nieuws komt. Vaak negatief gekleurd en ongenuanceerd. Zij merken op dat Van Marle, ook in roerige tijden, als 'Mr. TBS' veel heeft bijgedragen aan een meer realistisch beeld over de tbs. Wil het negatieve imago van de tbs verbeteren, dan kunnen naast de 'traditionele' media de nieuwe sociale media niet worden genegeerd, zo merken de auteurs op. Zij stellen de vraag of wel te ontsnappen is aan de wetmatigheden van de medialogica. Er lijkt in de afgelopen jaren overigens meer ruimte te ontstaan voor een realistischer berichtgeving, waarin ook de ontwikkeling van moderne behandelings- en risicotaxatieinstrumenten een plaats kan krijgen.

Via de website van Wolters Kluwer (zie link) is het gehele Liber amicorum beschikbaar.

Zie hier voor de bijdrage van Yvo van Kuijck, Jan Niemantsverdriet en Jos Poelmann.

_________________________________

Aanpassing regeling voorwaardelijke invrijheidstelling slechte zaak

Jaap van Vliet (lid van de kerngroep van Forum TBS) schrijft in een ingezonden brief in het Algemeen Dagblad van 5 mei 2018 dat de nieuwe regels voor de voorwaardelijk invrijheidstelling de maatschappij uiteindelijk niet helpen. Zie hier voor het artikel.

_________________________________

Pleidooi voor beter personeelsbeleid in tbs-klinieken

Jan-Jesse Lieftink (lid van de kerngroep van Forum TBS) signaleert in een ingezonden brief in het Algemeen Dagblad van 2 oktober 2018 personeelsproblemen in tbs-klinieken en pleit voor speciale opleidingen en meer vooruitzichten. Zie hier voor het artikel.

   

In: E.J. Hofstee, O.J.D.M.L. Jansen en A.M.G. Smit (red.), Kringgedachten. Opstellen van
de Kring Corstens, Deventer: Kluwer 2014, p. 267-285.

De auteur blikt terug op maatschappelijke, politieke, juridische en wetenschappelijke veranderingen die in de afgelopen 25 jaar hebben plaatsgevonden op het terrein van de terbeschikkingstelling. Een opvallend verschijnsel is in elk geval dat de tbs in de afgelopen decennia in het publieke en politieke debat herhaaldelijk onderwerp is geweest van commotie en discussie, waarbij een negatief imago optrad. Mede daardoor zijn de resultaten van wetenschappelijk onderzoek en de ontwikkeling van diagnostische en therapeutische instrumenten onderbelicht gebleven. Het is wenselijk hier meer kennis van te nemen. Met het oog op dat negatieve imago verdient het aanbeveling het tbs-stelsel eens anders te beschouwen en daarbij te overwegen of de huidige plaats van de tbs in het strafrechtelijk stelsel wel wenselijk is.

De naam TBS moet worden veranderd, bijvoorbeeld in ‘plaatsing in een inrichting voor maatschappijgevaarlijke daders’ (IMD). De nieuwe regeling past beter bij de huidige inzichten en neemt enkele onduidelijkheden rond TBS weg. Dat adviseert jurist en psycholoog Michiel van der Wolf in zijn proefschrift ‘TBS - veroordeeld tot vooroordeel'. Een visie na analyse van historische fundamenten van recente knelpunten, het systeem en buitenlandse alternatieven.’ Aangrijpingspunt voor het onderzoek was de voortdurende discussie over de TBS en haar bestaansrecht in de laatste twee decennia. De invloed hiervan op de praktijk van het werk in de kliniek - zoals de auteur zelf ondervond - overtuigde hem dit boek te schrijven. Een boek op het grensvlak van strafrecht en gedragskunde, dat op onderdelen ook leest als een biografie van een unieke sanctie.

Van der Wolf voerde een historische analyse uit op de unieke strafrechtelijke sanctie. Volgens hem is een groot deel van de huidige discussie rond TBS terug te voeren op de ontstaans- en ontwikkelingsgeschiedenis van het systeem. Met opzet werd in 1928 een open formulering gekozen om zo verschillende politieke, strafrechtelijke en gedragskundige perspectieven achter één doel te verenigen. Zo kan een ieder vanuit zijn eigen ‘vooroordeel’ de TBS-regeling inkleuren. Individuele discussiepunten worden meestal benaderd vanuit een visie op het geheel, die vaak niet wordt verduidelijkt. Zo is TBS speelbal van het maatschappelijke en politieke tij en gaat het systeem op dit moment bijna ten onder aan een gecreëerd wantrouwen. Dat zou onterecht zijn, stelt Van der Wolf: uit een internationale vergelijking blijkt dat ‘ons’ systeem zo gek nog niet is.’

Link naar proefschrift (2012) van Michiel van der Wolf: http://repub.eur.nl/res/pub/32308/

Links naar mediaoptredens van Michiel van der Wolf naar aanleiding van zijn promotie:

Victor Verstappen maakt deel uit van de kerngroep van Forum TBS vanuit zijn geneeskundige achtergrond (oud-internist), zijn betrokkenheid bij een ex-tbs-gestelde en een onafhankelijke positie.

________________________________

Serie over aspecten van het Nederlandse TBS-stelsel

Met een serie over aspecten van het Nederlandse TBS-stelsel wil de auteur bijdragen aan het opgang brengen van een discussie over de wijze waarop in ons land omgegaan wordt met psychisch gestoorde/zieke plegers van een ernstig zeden- en/of geweldsdelict. In zo'n discussie zouden medische, juridische (strafrechtelijke én gezondheidsrechtelijke), humanitaire en maatschappelijke aspecten een plaats moeten krijgen. Deze gezichtspunten komen alle aan de orde in een discussie over een essentieel (en uniek) onderdeel van de Nederlandse TBS: de executievolgorde van gevangenisstraf en behandeling in een Forensisch Psychiatrisch Centrum (FPC) of wel de volgtijdigheid van straf en behandeling. Uitstel van behandeling betekent dat het effect van behandeling op de ziekte of op het (criminele)gedrag van de zieke sterk verslechtert. Dat geldt voor lichamelijk zieken, maar zeker ook voor de psychisch gestoorde mens. Verblijf in een omgeving zoals een penitentiaire inrichting (PI), waar wellicht 'verharding' optreedt, maakt de noodzaak tot tijdige en adequate behandeling nog groter. Daarnaast betekent de behandeling in een FPC per definitie een verlenging van de vrijheidsbeneming met thans gemiddeld ongeveer tien jaar. Deze excessieve verlenging heeft, omdat zij als een onrechtvaardige strafverzwaring gezien wordt, geleid tot vermijding van het opleggen van de TBS, niet alleen bij de betrokken daders, maar ook bij de advocatuur, de rechterlijke macht en zelfs bij het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP), dat in deze gevallen rapporteert en adviseert. Het aantal nieuwe TBS-opleggingen is dan ook gedaald tot minder dan de helft van het aantal in voorgaande jaren. Het gevolg daarvan is dat te zijner tijd het aantal veroordeelden dat onbehandeld terugkeert in de maatschappij zal toenemen. Dat is niet in het belang van de veiligheid van de samenleving. Er is sprake van een neerwaartse spiraal waaraan door de overheid met haar eenzijdig op repressie gericht beleid in sterke mate wordt bijgedragen. De overheid draagt daarmee bij aan verdergaande marginalisering van de TBS en het volledig teloorgaan van een uniek en voor de veiligheid van de samenleving zeer waardevol instrument.

Een samenvatting van het betoog van V. Verstappen is opgenomen in onderstaande bijlage.

De volledige tekst van de bijdragen is te vinden op de website van de auteur www.tbsenzomeer.nl.  

_________________________________

Behandeling tbs'er begint te laat

In Nederland begint de behandeling van een tbs'er pas nadat hij zijn straf heeft uitgezeten. Terwijl het, ook uit het oogpunt van maatschappelijke veiligheid, veel zinvoller is om eerst te behandelen. Deze visie zetten Hans Nolet en Victor Verstappen uiteen in hun onderstaande artikel Behandeling tbs'er begint te laat, verschenen in Medisch Contact van 11 september 2014.

_________________________________

Moet de zorg voor ter beschikking gestelden op de schop?

Aan de hand van een geruchtmakende casus (Johan R) gaat de auteur in op de relatie tussen fouten in deze casus en in het Nederlandse tbs-stelsel. Een van de weeffouten in het tbs-stelsel betreft naar zijn mening de executievolgorde van gevangenisstraf en de behandeling in een Forensisch Psychiatrisch Centrum (FPC). De auteur bespreekt de gevolgen van deze volgorde voor de ter beschikking gestelde en voor de veiligheid van de samenleving. Ook stipt hij lacunes aan in de zorg voor 'gewone' gedetineerden met psychische problemen. Hierna schetst hij een scenario waarbij in Nederland de executievolgorde dezelfde is als die in andere landen in de westerse wereld: behandeling direct aansluitend op het stellen van de diagnose(s), waarbij de behandeltijd in de kliniek wordt meegeteld als deel van de opgelegde sanctie. Dit scenario komt overeen met het voorstel van de commissie-Fokkens (1993). De auteur benadrukt de gunstige gevolgen deze 'omkering' van de executievolgorde voor het effect van de behandeling en daarmee voor de veiligheid van de samenleving. (januari 2016)

Het volledige artikel van Victor Verstappen is opgenomen op zijn website www.tbsenzomeer.nl onder deze link.

_________________________________

Nederland veiliger zonder tbs

In een samenvatting van zijn artikel 'Is Nederland veiliger beter af zonder TBS?' beschrijft de auteur een aantal eigenaardigheden en tekortkomingen van het Nederlandse tbs-stelstel. Vervolgens presenteert hij een scenario waarin iedere psychisch gestoorde/zieke delinquent tijdig adequaat behandeld wordt en bovendien de veiligheid van de samenleving wordt geborgd op
de manier zoals dat in Duitsland en bijvoorbeeld Noorwegen gebeurt. Het scenario wordt geplaatst tegen de achtergrond van de nieuwe wet- en regelgeving en de maatregelen ten aanzien van 'verwarde personen'.

Ook dit artikel van Victor Verstappen is opgenomen op zijn website www.tbsenzomeer.nl onder deze link.

Reacties aan de auteur via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

 

De psychiatrie in het Nederlandse recht, onder redactie van B.C.M. Raes en F.A.M. Bakker, 6e druk, Kluwer, 2012

Op het grensvlak van psychiatrie en recht wordt vaak een beroep gedaan op de deskundigheid van psychiater en psycholoog. Hoewel de bijdrage van deze gedragsdeskundigen aan het strafproces het meest bekend is, beperkt hun rol zich zeker niet tot de strafrechtstoepassing.

Ook in het bestuursrecht, het burgerlijk recht en het jeugdrecht wordt gebruikgemaakt van de specifieke expertise van deze gedragskundigen. De vragen die ter beoordeling aan deze deskundigen worden voorgelegd betreffen bijvoorbeeld de toerekeningsvatbaarheid en de vraag naar terbeschikkingstelling, de onvrijwillige opname in een psychiatrisch ziekenhuis en de wilsonbekwaamheid.

Daarnaast zijn psychiater en psycholoog, veelal in multidisciplinair verband, betrokken bij de behandeling van psychisch gestoorde delinquenten in penitentiaire inrichtingen, van terbeschikkinggestelden, van jeugdige delinquenten en patiënten die op grond van een juridische titel ambulant of klinisch behandeld worden.

De eisen die gesteld worden aan gedragskundigen die werkzaam zijn in deze gebieden, vergen zowel kennis en ervaring op het gebied van wet- en regelgeving als van de specifieke kenmerken van de betreffende populatie patiënten en de omgeving waarin zij verblijven.

Een voorstel om de maatschappelijke veiligheid op korte en op langere termijn te verbeteren

Sancties 2011-1, p 40-55

Het onderstaande artikel beschrijft hoe TBS het afgelopen decennium is klem geraakt is in een situatie, waarin het moeilijk wordt haar wettelijke en maatschappelijke opdracht te vervullen. Tegelijk blijkt het noodzakelijk om in het brede veld van GGZ en forensische zorg juist ook de hoogintensieve en hoogbeveiligde voorzieningen op peil te houden. Dat is de taak van de FPC’s en FPK’s (voorheen TBS-klinieken). De laatste jaren is binnen het onderlinge inhoudelijke beraad (LBHIV) van deze instituten voortdurend gestudeerd op de ontwikkelingen en gezocht naar een visie voor evenwichtige ontwikkeling in de nabije toekomst; met als resultaat de vijf samenhangende aanbevelingen in onderstaand artikel, dat begint met een feitelijke geschiedenis en analyse van de actuele situatie in de TBS.

Delikt en Delinkwent, 2011, 4, 26, p 339-364

Waar TBS het laatste decennium vanuit verschillende richtingen de wind tegen lijkt te hebben, beschrijft Paul Mevis in onderstaand artikel nauwkeurig en concreet het krachtenveld waarin de TBS zich heden ten dage bevindt: de ‘stoorzenders’ waarmee het te maken heeft en het onmiskenbaar goede van de TBS dat behouden en versterkt moet; de sleutel van dat goede ligt uiteindelijk in de kwaliteit van een behandeling die resocialisatie insluit; bevorderlijk is vooral de betrekkelijke eensgezindheid van veel betrokken partijen en hun geneigdheid tot samenwerken; storend zijn concrete kortzichtige misverstanden in de politiek van de laatste jaren. Overwegend is de evenwichtige aanbeveling in het slot aan alle betrokkenen – die ook al expliciet in de titel is aangekondigd – “Bedachtzaam gezamenlijk voorgaan is van belang”.

Sancties 2012-2, p 69-76